Edelhert en Wapiti

Edelhert en Wapiti
(Cervus elaphus) en (Cervus canadensis)

Schofthoogte: 95-130 cm, en 130-150 cm
Gewicht: 120-240 kg, en 220-330 kg
Verspreiding: Europa en Noord-Afrika, en Noord-Amerika en Oost-Azië
Dieet: Allerlei plantaardig voedsel: gras, heide, boomschors, knollen, vruchten, zaden en bladeren gaan er allemaal met smaak in.
Bedreigd? Nee

06 LS22 Red deer 1500px wmls22

 

Herten in Nederland

In Nederland komen maar 3 soorten herten voor: de Ree, het Damhert en het Edelhert.
Reeën zijn klein en schuw; bij het minste onraad verstoppen ze zich in laag struikgewas, maar zo nu en dan kan je ze in de vroege ochtend op een grasveld zien grazen.
Damherten kent bijna iedereen wel als de lieve gestippelde hertjes van de hertenkampen. Hoewel ze ook vrij op de Veluwe rondlopen.
Het Edelhert is echter de koning van het Nederlandse wild. Hij is het grootst van onze herten en zeker het indrukwekkendst. Vroeger kwamen Edelherten over vrijwel heel Nederland voor, maar nu het land volgebouwd staat met huizen en uitgestrekte boerenvelden zonder afwisseling, vind je het Edelhert eigenlijk alleen nog maar op de Veluwe en de Oostvaarderse plassen. Jammer! Gelukkig zijn er vlak over de grens in Duitsland nog wel een heleboel Edelherten die vrij, en écht wild leven.

En in de rest van de wereld

Aan de andere kant van de wereld- in Noord Amerika- leeft een neef van ons Edelhert: de Wapiti (helemaal rechts op de tekening).
‘Wapiti’ is een naam van de Shawnee-Indianen, het betekent ‘witte achterzijde’ en verwijst naar de Wapiti’s helderwitte bips. Het zijn indrukwekkende beesten, die Wapitis, veel groter nog dan Edelherten. Nu we het toch over formaat hebben; er moet wel wat gezegd worden over de gegevens voor hoogte en gewicht die ik hierboven heb gegeven. Het zijn namelijk allemaal gemiddeldes, dus hoe een doorsnee Edelhert of Wapiti eruit zou zien, met vrouwtjes wat kleiner dan de mannetjes. Er zit echter een heleboel verschil binnen de soorten! Edelherten die leven op het eiland Corsica wegen bijvoorbeeld maar zo’n 80 tot 100 kilogram en herten uit schaars begroeide omgevingen wegen soms maar 55 kilogram. Daartegenover staan de Edelherten van de Karpaten, een berggebied in Midden-Europa. Ze hebben misschien wat kleinere geweien, maar ze zijn werkelijk enorm en kunnen wel 500 kilogram wegen. Ook de Wapitis hebben enkele reuzen: de grootste mannetjes uit het noorden van Alaska wegen soms wel 600 kilogram.

Mannelijke veroveraars

Normaal gesproken zijn wilde Edelherten schuwe dieren. Mannetjes en vrouwtjes leven in aparte kuddes of roedels. Alleen in september, rond de paartijd (bronst), gaan de volwassen mannetjes op zoek naar een roedel vrouwtjes om te veroveren. Opgejut door hormonen en opwinding gooien de mannen alle voorzichtigheid overboord en blijven ze wekenlang waakzaam, vrijwel zonder eten of rust, om hun roedel te beschermen. Er zijn veel rivalen om af te weren. Allerlei mannetjes vallen de hoofdman constant lastig in een poging zijn kudde, of in ieder geval een paar vrouwtjes te stelen. De rivalen lopen op elkaar af, bekijken hoe groot de ander is, hoe sterk, hoe groot zijn gewei en welke gevechtsposes hij aanneemt. Vaak zal één van hen dan inzien dat de ander te sterk is, en het op een lopen zetten. Pas als geen van beide opgeeft draait het op een gevecht uit. Vechten is een allerlaatste redmiddel dat mannetjes liever vermijden, omdat een werkelijk gevecht aangaan levensgevaarlijk is. Met een machtige KLANG komen de geweien dan samen, en de twee vechten het uit tot iemand het opgeeft. Soms lopen de mannetjes zware verwondingen op, of gaan zelfs dood.

Burlen en Buglen

Om Edelherten in de buurt constant op de hoogte te houden van hun aanwezigheid burlen mannetjes die een roedel hebben de hele dag. Burlen is een soort diep gebrul dat uit hun keel opstijgt – het Edelhert op de tekening (in het midden) is druk bezig. Hoe groter het mannetje, hoe dieper zijn gebrul, en hoe gezonder en fitter hij is, hoe vaker hij burlt. Meestal zijn vrouwtjes trouw aan de man die op het moment over hun roedel waakt: hij heeft zijn plek immers eerlijk verdient. Maar wetenschappers die onderzoek deden naar Edelherten vonden dat dit niet altijd zo is. Met de computer maakten ze een extra diepe burl, zoiets wat uit een reuzenman moet komen, en zodra ze dat afspeelden renden alle vrouwtjes prompt naar de speaker – hun eigen mannetje zomaar in de steek latend!

Het is trouwens heel interessant om te luisteren naar het verschil tussen Edelherten in de bronstijd en Wapitis. Zoals net beschreven klinkt het geburl van Edelherten als een diepe brul; speciaal aangepast om zelfs door dichte bossen gehoord te worden. Wapitis leven echter op de open vlakten en daar is zo’n diep geluid helemaal niet handig. Hoge tonen kun je daar juist van veel verder weg horen. En dus burlen de Amerikaanse Wapitis niet: ze doen iets wat in het Engels ‘bugling’ heet. Totaal in tegenstelling tot het stoere beest dat met groot gewei langs stompt, komt er een onmogelijk hoog, schril gepiep uit de opengesperde mond van de Wapiti. Als je over de eerste verbazing heen bent is het eigenlijk wel een heel mooi geluid, zeker als het door de bergen echoot. Vooral hertenjagers in Noord-Amerika zijn helemaal verliefd op het gezang van de Wapitis.

Mooie filmpjes

Je kan hier naar de prachtige wapitis kijken en luisteren. En een ander heel mooi filmpje over de strijdende Edelherten in Schotland. Wel in het Engels, maar de beelden en geluiden hebben eigenlijk geen commentaar nodig.