Struisvogel

Struisvogel
(Struthio camelus
)

Hoogte:             1,70 tot 2,80 meter
Gewicht:           63 tot 156 kilogram
Verspreiding:   Afrika, in de Sahel ten zuiden van de Sahara en Oost-Afrika, met een aparte populatie in het zuidwesten.
Dieet:               Omnivoor, eet zowel planten, kruiden en bloemen als kleine beestjes zoals hagedissen, kikkers en insecten.
Bedreigd?        Officiëel niet, hoewel aantallen enorm gedaald zijn en ze lokaal zijn uitgestorven

Struisvogel
De allergrootste
De struisvogel, iedereen kent hem wel. En hoe kan het ook anders: met zijn hoogte van soms wel 2.80 meter kun je hem moeilijk over het hoofd zien. Deze enorme vogels zijn de grootste nog levende vogels ter wereld. Het zijn ook de zwaarste vogels die nog leven: grote mannetjes wegen net zo veel als twee volwassen mannen bij elkaar. Zo’n grote vogel legt natuurlijk ook hele grote eieren, dus het is geen verrassing dat struisvogels ook nog eens de grootste eieren ter wereld leggen. Gemiddeld zijn de eieren zo’n 15 centimeter lang en wegen ze bijna 1,5 kilo – dat is bijna 20 keer zo groot als een kippenei! Ironisch genoeg zijn struisvogeleieren wel de kleinste in relatie tot de vogel zelf, simpelweg omdat struisvogels zo enorm zijn. Het ei weegt maar 1-4% van het lichaamsgewicht van de vrouwtjesstruisvogel. (Dit in tegenstelling tot de Kiwi’s uit Nieuw-Zeeland die relatief de grootste eieren leggen: hun ei weegt tot wel 25% van het lichaamsgewicht van het vrouwtje.)

Struisvogelfamilies
Struisvogels leven vaak in groepen van meerdere hennen met één haan. Het mannetje heeft toegang tot alle vrouwtjes, hoewel er tussen de dames ook zeker een rangorde is, met ééntje die duidelijk de baas is. Het nest is een simpele kuil, gegraven in de grond. Alle vrouwtjes leggen hun eieren in dit gedeelde nest van zo’n 3 meter breed. Het dominante vrouwtje zal altijd als eerste haar eieren leggen. Deze eieren komen mooi in het midden te liggen en het dominante vrouwtje weet zo zeker dat in ieder geval haar baby’s goed warm worden gehouden. De andere vrouwtjes leggen daarna hun eieren om die van het dominante vrouwtje heen. Alle vrouwtjes kunnen hun eigen eieren herkennen in dit enorme nest. Als het tijd wordt om te broeden gooit het dominante vrouwtje de eieren van zwakkere vrouwtjes, aan de rand van het nest, eruit tot er ongeveer 20 eieren overblijven. Dit aantal kan dat 1 struisvogel goed bedekken. Iedereen in de groep helpt met broeden: overdag wisselen de vrouwtjes elkaar af en ’s nachts zit het mannetje alleen op de eieren. Een hele slimme strategie! Mannetjes en vrouwtjes struisvogels zien er namelijk verschillend uit: de bruingrijze vrouwtjes zijn overdag moeilijk te zien in het zand, terwijl de zwarte mannetjes in het donker haast onzichtbaar zijn.

Verschillende kleuren
Behalve het verschil tussen mannetjes en vrouwtjes, zien sowieso niet alle struisvogels er hetzelfde uit. Over het hele Afrikaanse continent hebben wetenschappers 5 verschillende ondersoorten beschreven. Ondersoorten zijn bepaalde groepen van een diersoort die iets anders zijn dan een ‘normaal’ exemplaar, maar niet zo verschillend dat het een aparte soort is. Deze verschillen kunnen hem in allerlei dingen zitten, bijvoorbeeld geluid, gedrag of DNA, maar bij de struisvogel zijn het vooral kleur en afmetingen.
De Zuid-Afrikaanse struisvogel is wellicht de best bekende: de mannetje hebben grijze poten en nek en zwart-witte veren, terwijl de vrouwtjes grijze veren hebben.
Bij de Noord-Afrikaanse struisvogel en de Roodnekstruisvogel (uit Oost-Afrika) zijn de poten en nek van de mannetjes niet grijs, maar juist rozig. In het paarseizoen wordt deze kleur nog feller, tot de mannen knalrood of –roze met zwart en wit zijn. De Noord-Afrikaanse struisvogel is bovendien de grootste ondersoort.
In de Hoorn van Afrika woont de Somalische struisvogel. De huid van de mannetje hier is opvallend blauwig grijs, en wordt in de paartijd nog opvallender blauw. De vrouwtjes van deze ondersoort zijn bovendien bruin, in plaats van grijs.
De vijfde ondersoort was de Syrische struisvogel. Vroeger heel veelvoorkomend op het Arabische schiereiland, Syrië en Irak, stierf deze ondersoort uit rond 1966.

Renvogels
Struisvogels behoren tot een groep vogels die ‘loopvogels’ worden genoemd. Een toepasselijke naam aangezien struisvogels (net als hun nauwe verwanten de Emoes, Nandoes, Kasuarissen en Kiwi’s) met hun kleine slappe vleugeltjes natuurlijk niet kunnen vliegen. Alhoewel, in het geval van de Struisvogel hadden ze misschien beter ‘renvogels’ kunnen heten… Struisvogels hebben er namelijk flink de vaart in: in een sprint kunnen ze wel 70 kilometer per uur behalen, en met hun lange poten zetten ze stappen van 3 tot 5 meter. Dat is 3 keer zo lang als jij bent! En zo heeft de struisvogel nóg een record op zijn naam: het snelste dier ter wereld met twee benen. Het zijn ook nog eens de enige vogels met maar twee tenen. Hun geschubde poten met een enkele enorme klauw aan de grootste teen zien eruit alsof ze bij een dinosaurus meer op hun plek zouden zijn (zoek maar eens een plaatje op van Struisvogelpoten, dan zie je wat ik bedoel!).

Kop in het zand
Een veelvoorkomend verhaal dat je over s- truisvogels hoort is dat ze hun kop in het zand steken wanneer ze bang zijn. Mensen maken er grapjes over, het is terug te vinden in talloze verhalen, en je vindt er zelfs ‘foto’s’ van. Allemaal erg knap – want het is een onzinverhaal. Als een struisvogel bang is zijn er in werkelijkheid maar 3 dingen die hij zal doen: óf hij rent op topsnelheid weg
óf hij gebruikt zijn enorme klauw om lelijke trappen uit te delen
óf hij gaat plat in zijn nest of een andere kuil liggen, zodat hij van veraf op een pol gras lijkt.
Dus waar komt dan dat verhaal vandaan? Niemand weet het helemaal zeker, maar er is een kans dat de ‘verstop-je-in-een-kuil’ techniek tot het idee heeft geleid, of anders struisvogels die bezig waren met hun eieren: omdat die in een kuil liggen kan het van een afstand lijken of de kop van de struisvogel in het zand verdwijnt. Hoe het ook zij, echte struisvogels zouden nooit hun hoofd in het zand steken – veel makkelijker om even een sprintje te trekken!