Trekvogels

Indische gans, Noordse stern en Rosse grutto
(Anser indicus), (Sterna paradisaea) en (Limosa lapponica)

Lengtes: 75 cm, 35 cm, en 40 cm
Spanwijdtes: 140 cm, 80 cm, en 75 cm
Gewichten: 2.5 kg, 100 gram, en 400 gram
Verspreiding: Azië, Wereldwijd, en Wereldwijd
Diëten: Grassen en gewassen, vis, en schelpdieren.
Bedreigd? Geen van allen

LS22 Migrating birds 2000px wm

Trekvogels

Er zijn duizenden vogelsoorten op de wereld en veel daarvan zijn trekvogels. Sommige vliegen elke dag maar korte stukjes, andere vogels reizen jaarlijks over enorme afstanden. We weten niet zeker hoe deze langeafstandsmigraties ontstaan zijn – hoe weet bijvoorbeeld een vogel in Nederland nu dat het in Afrika lekker warm is? – maar wetenschappers denken dat het heel geleidelijk aan is gegaan. Heel lang geleden, toen de aarde nog veel kouder was en de ijskappen een stuk dichter bij de evenaar lagen, waren de afstanden tussen warme en koude gebieden nog niet zo groot. Toen al vonden vogels het voordelig om van gematigde gebieden naar het koudere noorden of zuiden te vliegen om te broeden: in koude gebieden zijn een stuk minder roofdieren dus is het veiliger om er je jongen groot te brengen, en omdat de dagen daar langer zijn in de zomer heb je ook nog eens meer tijd om dat te doen. Andere vogels trokken van gematigde gebieden juist naar de evenaar toe, omdat hun eten opraakte zodra het koud werd in de winter.

Lang geleden

De aarde warmde langzaam op, en de ijskappen trokken zich terug naar de polen. Zo werden de afstanden die de vogels moesten afleggen om de beste plekken te bereiken, steeds groter. Nu, duizenden jaren en miljoenen generaties later zitten de migratieroutes in hun genen geprent en maken allerlei vogels nog steeds de reis van het noorden naar het zuiden, of andersom. Denk bijvoorbeeld aan de groepen ganzen die hier ’s winters blijven, gestaag gras wegknagend tot het warm genoeg is om terug te keren naar de toendra, of de zwaluwen die elk jaar in de winter naar Afrika vliegen en dan van de zomer weer terugkeren. Hoewel ze een goede paar honderd kilometer afleggen, zijn geen van deze vogels echte topsporters. Sommige vogels leveren extreme prestaties tijdens hun migratie en drie recordhouders staan op de tekening.

De Tekening

Helemaal links vliegt een Noordse stern. Hoewel het maar een redelijk klein vogeltje is, maakt hij de langste migratie van welk dier dan ook op de wereld: elk jaar van de Noordpool helemaal naar de Zuidpool en weer terug – zo’n 70.000 kilometer elk jaar. Enkele sterns uit Nederland vliegen een extra lange route, en klokken zo zelfs 90.000 kilometer op de teller voor ze weer thuis zijn! De Noordse stern legt deze enorme afstanden af om zo veel mogelijk van de zomer gebruik te maken. De zomer is fijn want de dagen zijn langer, en nergens zijn de dagen langer dan op de Noord- en Zuidpool in de zomer: de zon gaat namelijk een paar maanden achter elkaar niet onder. Als het op het noordelijk halfrond zomer is, is het op het zuidelijk halfrond winter, en andersom. Dus door eerst de zomer mee te pikken op de Noordpool en daarna die op de Zuidpool geniet de Noordse stern de meeste uren zonlicht van alle dieren op aarde.

De Indische gans, met de mooie strepen op zijn kop, maakt de hoogste migratie van alle vogels. Elk jaar vliegt hij in slechts een paar uur over de Himalaya, de hoogste bergketen ter wereld. Hoewel er sterke winden zijn die naar de bergen waaien en de ganzen zo een lift omhoog zouden kunnen geven, maken de ganzen hier opzettelijk geen gebruik van. Ze wachten ‘s nachts tot het windstil is voor ze aan hun enorme trek omhoog beginnen. Meestal maken ze gebruik van bergpassen zodat ze rond de 5000 meter hoogte kunnen blijven vliegen, maar sommige ganzen zoeken het veel hoger op en vliegen stukjes op zo’n 7000 meter hoogte. Volgens sommigen is de Indische gans zelfs boven de Mount Everest gezien, de hoogste berg ter wereld, waar hij op bijna 9000 meter heeft moeten vliegen – net zo hoog als een vliegtuig! Wetenschappers weten nog niet zeker hoe de Indische gans op deze extreme hoogten kan vliegen, want het is er zo koud dat een mensenhuid meteen zou bevriezen, en de lucht is er zo ijl dat er maar heel weinig zuurstof in zit.

De Rosse grutto die naast de gans vliegt, is net als de Noordse stern ook een recordhouder op afstand. Maar de stern maakt een heleboel tussenstops op zijn migratie om te eten, te drinken en uit te rusten. Eén Rosse grutto vrouwtje heeft haar hele migratie afgelegd zonder ook maar één keer op te houden met vliegen, en heeft zo de langst bekende ononderbroken vlucht van een vogel gemaakt. Net als onze ganzen broeden grutto’s in het hoge noorden en trekken ze naar warmere gebieden om te eten in de winter. Rosse grutto’s zoeken het echter een stuk zuidelijker dan ganzen: van de toendra in Noord-Amerika of Eurazië vliegen ze helemaal naar Afrika, Zuid-Azië, Indonesië of Australië toe. Dit ene vrouwtje vloog van Alaska naar Nieuw-Zeeland, 11.500 kilometer, non-stop en in negen dagen. Die heeft haar vakantie dubbel en dwars verdiend.